17–18 listopada 2025 roku w Warszawie spotkaliśmy się na wyjątkowej konferencji – było to nie tylko podsumowanie programu Kurs na Odporność dla organizacji lokalnych, ale przede wszystkim możliwość do dalszego wzmacniania naszej sieci uczestników oraz rozwijania wspólnej wizji wspierania odporności psychicznej dzieci i młodzieży.

Wspólna droga

Po przywitaniu i chwili integracyjnej rozgrzewki z uczestnikami rozpoczęliśmy podsumowanie całego programu dla organizacji i instytucji lokalnych. Na sali byli z nami uczestnicy – koordynatorki i koordynatorzy projektów lokalnych realizowanych w ramach Kursu na Odporność  z organizacji pozarządowych, bibliotek oraz ośrodków kultury z mniejszych miejscowości z całej Polski.

Najpierw spojrzeliśmy na naszą wspólną drogę w programie oraz przywołaliśmy działania jakie zaproponowaliśmy w ramach Kursu na Odporność –szkolenia, warsztaty regionalne, własne projekty realizowane z dziećmi i młodzieżą, kampanie społeczne skierowane do społeczności  oraz budowanie społeczności dorosłych rozwijających sprzyjające środowiska dla młodych. Niezapomniane zostaną również wizyty studyjne w Szczuczynie oraz Rzepienniku Strzyżewskim, które pokazały w praktyce co się dzieje w mniejszych ośrodkach na rzecz dzieci i młodzieży.

To nie choroba!

Michał Romanowski, nauczyciel oraz ekspert programu Równać Szanse, rozpoczął refleksją o konstruowaniu dzieciństwa i nastoletniości w kulturze. Przy obecnej masowej diagnozie różnych zaburzeń rozwojowych wśród dzieci i młodzieży zwrócił uwagę, że temat młodzieży jest również przedmiotem działań rynku i przestrzegał przed bezrefleksyjnym traktowaniem przejawów nastoletniości jako choroby, którą należy leczyć. Dorastanie to trudny, lecz nieodzowny moment rozwojowy, a dorośli mogą wspierać młodych a nie „leczyć ich z zaburzeń”. Spróbujemy inaczej mówić o młodzieży?

Oto notatka graficzna z wykładu Michała. Rysowała Magda Arażny (Magda Rysuje)

Co się w programie sprawdziło? 

Wiemy, że uczestniczki i uczestnicy Kursu mają poczucie, że odporność można wspierać i rozwijać. O wpływie osób dorosłych na rzeczywistość młodych opowiedziała Magdalena Tędziagolska (Badania i działania), która wraz ze swoim zespołem zrealizowała ewaluację programu. Wiemy też, że wszyscy pytani uczestnicy i uczestniczki programu są zadowoleni z uczestnictwa w kursie. Co więcej, docenili dobrą komunikacją z opiekunkami realizowanych w ramach Kursu projektów oraz okazaną pomoc. W Waszej ocenie wsparcie oferowane przez FED odpowiadało na realne potrzeby i było bardzo pomocne. Bardzo wysoko uczestnicy ocenili również szkolenia oraz działania sieciujące w programie. Te ostatnie zaowocowały wieloma pozaprojektowymi relacjami! Za wszystkie trzymamy kciuki!

Pomocne podpowiedzi uczestników

Następnie zaprosiliśmy uczestniczki i uczestników do rozmów w mniejszych gronach oraz sformułowanie i wysłuchanie pomocnych podpowiedzi do pojawiających się trudności w trakcie realizacji projektów uczestniczek i uczestników. Tę cześć konferencji zakończyliśmy sesją dialogową o inspiracjach jakie czerpiemy od uczestniczek i uczestników Kursu.

Nasze inspiracje

Co robiliśmy wieczorem? Oczywiście sieciowaliśmy się! Kolacja przeciągnęła się w wieczorne rozmowy o naszych innych działaniach, miejscowościach z jakich pochodzimy oraz planach dalszej współpracy między uczestnikami i organizacjami. Widzimy, że społeczność jaka powstała w Kursie na Odporność pozostawia trwały ślad a uczestniczki i uczestnicy będą w kontakcie na dłużej, również po zakończeniu w działań w programie.

Poranek drugiego dnia rozpoczęła animatorka oraz eksperta Kursu na Odporność Katarzyna Łęgnowska panelem pn. „Jak wspierać współpracę lokalną na rzecz dzieci i młodzieży i ich odporności psychicznej?”. W panelu rozmawiali przedstawicielki i przedstawiciel organizacji pozarządowych (Monika Kozieja z Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Elblągu, Zofia Steć ze Stowarzyszenia Nasza Jedynka z Sokołowa Podlaskiego), bibliotek (Dorota Ręba z biblioteki gminnej w Wólce i ośrodków kultury (Szymon Witek, z Rzepiennika Strzyżewskiego)

Tę cześć zakończyliśmy prezentacją poradnika dla przedstawicieli i przedstawicielek społeczności lokalnych. Z publikacji dowiecie się jak wygląda system ochrony zdrowia lokalnie i co każdy może zrobić, aby pomóc młodym w kryzysie. Dzięki uczestniczkom i uczestnikom powstała też część poradnika o budowaniu odporności społecznej i współpracy lokalnej.

Konferencja była również szansą na dalsze zwiększanie kompetencji w pracy z dziećmi i młodzieżą.  Na warsztatach:

• Natalia Sarata, trenerka antywypaleniowa rozmawiała z uczestniczkami „Jak dbać o siebie, aby wspierać odporność psychiczną młodych?”;
• Iwona Olkowicz oraz Paweł Wilk na przykładzie działań swojej organizacji Wiatraki Mazur z Ełku zaprezentowali angażujące metody pracy z dziećmi i młodzieżą;
• Metodę „Czas w kręgu” pomagającą kształcić umiejętność słuchania oraz wypowiadania się już u najmłodszych zaprezentowała Zofia Steć ze Stowarzyszenia Nasza Jedynka z Sokołowa Podlaskiego;
• Porozumienie bez przemocy (NVC) czyli wprowadzenie w metodę empatycznej komunikacji poprowadziła dla uczestniczek i uczestników Maria Skowrońska ze Stowarzyszenia Wychowanie dla Przyszłości z Ostródy.

 

Wiemy, że:

odporność psychiczna to nie tylko „wytrzymałość” – to relacje, wspólnota, komunikacja i przestrzeń, w której dzieci i młodzież czują się zauważone i wspierane

praca z młodymi wymaga także dbania o siebie – jako osoby wspierające, jako edukatorki/edukatorów, jako aktywistki/aktywistów. Bez regeneracji nie ma działania.

włączenie lokalnych instytucji (bibliotek, domów kultury, organizacji oraz innych aktorów) w proces budowania odporności daje ogromny potencjał – to nie tylko szkoła, to cała społeczność.

metody takie jak czas w kręgu, NVC, aktywny wolontariat czy … to konkretne narzędzia, które mogą być wdrażane – nie tylko w teorii, ale z praktycznymi efektami. Czy słyszeliście wcześniej o aspersoterapii?

 

Co dalej?
Zainspirowani Kursem na Odporność wychodzimy z konkretnymi pomysłami: planujemy warsztaty w naszych społecznościach, budujemy sieci współpracy, chcemy zadbać o siebie i wspólnie działać. To są kolejne kroki – i dzięki temu program Kurs na Odporność nabierze realnego wymiaru w naszej codziennej pracy.

 

Podziękowania:
W imieniu Fundacji Edukacja dla Demokracji dziękujemy Fundatorom i inicjatorom programy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności za zaufanie i elastyczność w działaniu. Bez Was nie moglibyśmy być tak wspierający jak zasługiwali na to uczestnicy.

Dziękujemy też Fundacji Szkoła z Klasą za udział w realizacji Kursu na Odporność dla organizacji i instytucji lokalnych.

Dziękujemy przede wszystkim uczestniczkom i uczestnikom wszystkich szkoleń i spotkań, koordynatorkom i koordynatorom projektów, wszystkim organizacjom, bibliotekom i centrom kultury z całej Polski – bez waszego zaangażowania ta zmiana by się nie rozpoczęła!

Nie zapominamy też o wszystkich zaangażowanych ekspertkach i ekspertach, którzy umożliwili realizację tego niezwykłego przedsięwzięcia.

Do zobaczenia!

Zespół programu Kurs na Odporność